Samirə Hüseynova: Tarixi irs, müasir inkişaf və gələcəyə baxış

2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası yalnız urbanizasiya məsələlərinin müzakirə olunduğu beynəlxalq platforma kimi deyil, həm də Azərbaycanın müasir inkişaf modelinin təqdim edildiyi mühüm siyasi və strateji tədbir kimi diqqət çəkdi. Forumun açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən səsləndirilən fikirlər ölkəmizin şəhərsalma siyasətinin əsas istiqamətlərini, tarixi irsə münasibətini və gələcəyə hesablanmış inkişaf strategiyasını aydın şəkildə ortaya qoydu. Dünyanın 182 ölkəsindən 45 mindən artıq iştirakçının forumda qeydiyyatdan keçməsi tədbirin miqyasını və beynəlxalq əhəmiyyətini göstərən əsas göstəricilərdən biri oldu. COP29-dan sonra Azərbaycanda keçirilən ikinci ən böyük beynəlxalq tədbir kimi qiymətləndirilən forum Bakının artıq qlobal əməkdaşlıq və dialoq mərkəzlərindən birinə çevrildiyini nümayiş etdirdi. Bu fakt eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artdığını və ölkənin qlobal təşəbbüslərdə daha fəal iştirak etdiyini göstərir.
Prezident çıxışında Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin və tarixi inkişaf yolunun ölkənin memarlıq simasında da öz əksini tapdığını vurğuladı. Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən Azərbaycan tarix boyu müxtəlif sivilizasiyaların və mədəniyyətlərin qovuşduğu məkan olub. Bu xüsusiyyət xüsusilə Bakı şəhərinin memarlığında aydın hiss olunur. İçərişəhərin qədim küçələri ilə müasir urbanizasiya layihələrinin eyni məkanda harmonik şəkildə birləşməsi Azərbaycanın inkişaf modelinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Paytaxtın simasında tarixlə müasirliyin vəhdəti aydın görünür. Vaxtilə cəmi üç kilometr olan Bakı Bulvarının bu gün 15 kilometrdən artıq sahəni əhatə etməsi şəhərin sürətli inkişafının göstəricisidir. XIX əsr Avropa memarlıq üslubunda inşa edilmiş binalarla müasir memarlıq nümunələrinin bir arada mövcudluğu Bakının unikal şəhərsalma modelini formalaşdırır.
Çıxışda vurğulanan əsas məqamlardan biri də tarixi-mədəni irsin qorunması məsələsi idi. Azərbaycan şəhərsalma siyasətində yalnız yeni infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə deyil, eyni zamanda milli-mənəvi dəyərlərin və tarixi abidələrin qorunmasına xüsusi önəm verir. Şamaxı, Naxçıvan, Gəncə, Şəki, Qəbələ və Şuşa kimi qədim şəhərlərin memarlıq irsi bu siyasətin mühüm tərkib hissəsi kimi təqdim olundu. Şamaxıda yerləşən qədim məscid, Naxçıvandakı Möminə xatun türbəsi, Şəkidəki tarixi abidələr və Lahıcın əsrlər öncə formalaşmış mühəndislik sistemi Azərbaycan xalqının zəngin memarlıq ənənələrinin göstəricisi kimi diqqətə çatdırıldı. Prezident İlham Əliyev xüsusi olaraq qeyd etdi ki, tarixi irsin qorunması yalnız keçmişə hörmət deyil, həm də gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir.
Forum çərçivəsində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən yenidənqurma layihələri də əsas müzakirə mövzularından biri oldu. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq işləri hazırda regionun ən böyük inkişaf layihələrindən biri hesab olunur. Uzun illər işğal altında qalan ərazilərin tamamilə dağıdılması beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırıldı. Ağdamın “Qafqazın Xirosiması” adlandırılması həmin ərazilərdə törədilmiş dağıntıların miqyasını əks etdirən ən təsirli ifadələrdən biri kimi yadda qaldı. Bununla yanaşı, son beş ildə həyata keçirilən layihələrin miqyası da diqqət çəkir. Onlarla tunelin, yüzlərlə körpünün, beynəlxalq hava limanlarının, yolların, məktəblərin və yaşayış məntəqələrinin tikilməsi Azərbaycanın güclü iqtisadi potensialını və siyasi iradəsini nümayiş etdirir. Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində artıq minlərlə insan öz doğma torpaqlarına qayıdaraq yaşayır və çalışır.
Müasir şəhərsalma siyasətində ekoloji təhlükəsizlik məsələləri də əsas prioritetlərdən biridir. Bakı uzun illər neft sənayesinin yaratdığı ekoloji problemlərlə üzləşmiş şəhərlərdən biri olub. Vaxtilə “Qara şəhər” adlandırılan ərazinin bu gün müasir Ağ Şəhərə çevrilməsi Azərbaycanın uğurlu ekoloji və urbanizasiya siyasətinin mühüm nümunələrindən biri hesab olunur. Son illərdə paytaxtda çoxsaylı parkların, ictimai məkanların və yaşıllıq zonalarının yaradılması, ekoloji nəqliyyat vasitələrinin tətbiqi, metro və elektrik avtobuslarının istifadəsinin genişləndirilməsi şəhər mühitinin daha sağlam və rahat formaya gətirilməsinə xidmət edir. Bu layihələr urbanizasiyanın yalnız texniki inkişaf deyil, həm də insan rifahı və ekoloji tarazlıq üzərində qurulduğunu göstərir.
Prezidentin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri də Bakı Formula 1 yarışının şəhərsalma ilə müqayisə olunması idi. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, müasir şəhərlərin inkişafında cəsarət və ehtiyatlılıq arasında düzgün balans qorunmalıdır. İnkişaf və modernləşmə sürətlə aparılmalı, lakin tarixi irsin qorunmasına münasibətdə son dərəcə həssas yanaşma nümayiş etdirilməlidir.
Forum həm də beynəlxalq əməkdaşlıq və təcrübə mübadiləsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdı. Şəhərsalma sahəsində müxtəlif ölkələrin təcrübələrinin öyrənilməsi, mövcud problemlərin və gələcək çağırışların müzakirəsi urbanizasiya siyasətinin daha effektiv şəkildə həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası bir daha göstərdi ki, Azərbaycan müasir şəhərsalma, dayanıqlı inkişaf və tarixi irsin qorunması sahəsində özünəməxsus inkişaf modeli formalaşdırıb. Prezident İlham Əliyev tərəfindən səsləndirilən fikirlər ölkəmizin gələcəyə hesablanmış strateji baxışını, milli dəyərlərə əsaslanan inkişaf siyasətini və qlobal urbanizasiya prosesində artan rolunu aydın şəkildə nümayiş etdirdi.

Samirə Adəm qızı Hüseynova

21 May 2026, 16:35 - 252