Emin Tarverdiyev: Xocalı – susmayan gecənin harayı

Tarixdə elə gecələr var ki, səhəri açılmır. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı üçün məhz belə bir gecə oldu. O gecə təkcə bir şəhər yox, bir xalqın qəlbi atəşə tutuldu.

Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər amansızcasına qətlə yetirildi. 63 uşaq… 106 qadın… 70 qoca… 8 ailə tamamilə məhv edildi. 25 uşaq bir gecənin içində həm ana, həm ata sözünü itirdi. 130 uşaq valideynlərindən birini itirdi. 1275 nəfər əsir götürüldü, 150 nəfərin taleyi isə uzun illər naməlum qaldı. Bu rəqəmlər quru statistika deyil. Bunlar donmuş körpə əlləri, yarımçıq qalmış laylalar, sönmüş ocaqlardır.

Şəhər mühasirəyə alınmışdı. İnsanlar qarlı-şaxtalı gecədə çıxış yolu axtarırdı. Qarın üstündə izlər vardı: ayaq izləri, ümid izləri… Və həmin izlərin çoxu yarıda kəsildi. Qaçmağa çalışan mülki sakinlər atəşə tutuldu. O gecə mərhəmət yox idi. O gecə insanlıq sınağa çəkildi və bəşəriyyətin vicdanı susdu.

Hadisələr təkcə Azərbaycanın deyil, beynəlxalq təşkilatların da diqqətini çəkdi. Human Rights Watch baş verənləri mülki əhaliyə qarşı ağır cinayət kimi qiymətləndirdi. Bir sıra ölkələrin parlamentləri Xocalı hadisələrini soyqırımı kimi tanıdı. Lakin sənədlər, hesabatlar və siyasi bəyanatlar belə o gecənin ağrısını tam ifadə edə bilmir. Çünki Xocalı ağrısı kağıza sığmır. 

Xocalı, əslində, bir coğrafi ad deyil. Xocalı – ana fəryadıdır. Xocalı – qarın üstündə donmuş bir körpə baxışıdır. Xocalı – qaranlıq gecədə məhv edilən bir ailənin sükutudur. Bu faciə Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşına həkk olundu. Hər fevralın 26-da biz sadəcə anmırıq – yenidən yaşayırıq.

Bu gün Qarabağ torpaqlarında Azərbaycan bayrağı dalğalanır. İşğaldan azad olunan ərazilərimizdə həyat yenidən qurulur. Amma azadlıq sevincinin içində belə Xocalının kölgəsi var. Çünki ədalət təkcə torpağın savaşla geri alınması deyil; ədalət həm də həqiqətin tanınmasıdır.

Tarix unudulanda təkrarlanır. Xocalını unutmaq isə təkcə keçmişə deyil, gələcəyə də xəyanət olardı. Ona görə də Xocalı bizim üçün həm faciə, həm də yaddaşın and yeridir. O gecə öldürülənlər təkcə insanlar deyildi – insanlığa inam da güllələnmişdi.

Amma bir həqiqət var: yaddaş öldürülmür.

Xocalı yaşayır – anaların göz yaşında, uşaqların sükutunda, xalqın qəlbində.

Və hər 26 fevralda biz bir daha deyirik: Xocalı unudulmayacaq. Xocalı susdurulmayacaq. Xocalı yaddaşımızda, vicdanımızda və tariximizdə əbədi yaşayacaq.

Emin Tarverdiyev, "Vətən Bağı" Sosial Təşəbbüslər ictimai birliyinin sədri

24 Fevral 2026, 20:05 - 223