Samir Zülfiyev: Mən Azərbaycanlıyam

“Azərbaycanlıyam”  demək  mənim  üçün  sadəcə  milliyyət  bildirmək  deyil, həm  də böyük bir qürur və həyacandır. Bu sözün arxasında min illik tariximiz, babalarımızdan qalan miras və keçmişin izləri dayanır. Bəzən bir kənd evi və ya nənələrimizin bir hərəkəti mənə o qədər doğma gəlir ki, hisslərimi ifadə etməkdə çətinlik  çəkirəm.  Bəzən  boğazımda  düyün  yaranır, gözlərimdən yaş axır. Niyə?  Çünki  bu,  ulu  babalarımızın  bizə  qoyub  getdiyi  ən  qiymətli  yadigardır. Bəzən  bir  sadə  kənd  evindən,  bir  nənənin  titrək əllərindən, bir ustanın  köhnə  emalatxanasından  gələn  incə  səslər  ürəyimizi  elə  sıxır  ki, nəfəs  almaq  belə  çətin olur.

Mədəni  irsimiz  yalnız  muzeylərdə  deyil, ucqar  dağ  kəndlərindəki  unudulmaqda  olan  adətlərdə  yaşayır.  Bu dəyərlər rəsmi səhnələrdən uzaq, sadəcə bir neçə yaşlı insanın  yaddaşında  qaldığı  üçün  yox  olmaq  üzrədir. ​ Kəndlərimizin  və  tariximizin  susmaması üçün bu incəlikləri qorumaq həm mənəvi borcumuz, həm də hələ gecikmədiyimiz  bir  imkandır. Hərəkət  etmək  vaxtıdır.  Dağ  kəndlərində  yaşayan  və  unudulma təhlükəsi olan canlı tariximizi qorumaq üçün hələ də vaxtımız var; bu dəyərlərə  sahib  çıxaraq  gələcəyi  yaşada   bilərik.  Orada  hələ  də  yaşayan,  lakin  get-gedə  səsi  batan  incəliklər  var.  Sadəcə  bir  neçə  qoca nənənin  yaddaşında,  bir neçə  ustanın  əlində  qalır.  Əgər  biz  onları  qorumasaq, bir  gün  o  kəndlərə  getsək,  yalnız boş evlər və susmuş nağıllar qalacaq. Bu düşüncə həm kədər verir, həm də ürəyimizi sevgi ilə doldurur – çünki  hələ  də  vaxt  var, hələ  də  nəsə  etmək  olar.

Lahıc  kəndi... İsmayıllının  dağlarında  yerləşən  bu  qədim  yer  hələ  də  mis qabların  döyülmə  səsi  ilə  doludur.  Atalarımız  əsrlər  boyu  misdən  qazan, tava, səhəng  düzəldiblər.  Hər  qabda  naxış  var – hər  naxışda  bir  dua,  bir  sevgi,  bir  həsrət.  Amma  indi  ustalar  qocalır,  gənclər  şəhərə  köçür.  Bir  gün  o  döyülmə  səsi  tam kəsilsə, nə qədər böyük itki olacaq? O mis qablar sadəcə əşya deyil – onlar xalqımızın  əllərinin, ürəyinin yaddaşıdır. Bu düşüncə kədərləndirir, amma eyni zamanda  fəxr  hissi  verir:  hələ  də  o  səs  eşidilir,  hələ  də o  əllər  işləyir.

Basqalda isə kəlağayı toxunur. Zərif ipək baş örtüyü... Qırmızı rəng – həyat və sevinc,  qara – ayrılıq  və  kədər,  yaşıl – ümid.  Bu,  sadəcə  parça  deyil,  qadınlarımızın  zərifliyinin,  Azərbaycan  ailəsinin  nağılıdır. İndi dəzgahlar get-gedə boş  qalır,  gənc  qızlar  müasir  geyimlərə  üstünlük  verir.  Amma  bir nənənin əlləri hələ  də  toxuyur. O  anı  təsəvvür  edin:  titrək  barmaqlar,  incə  ipək  və  illərin  xatirəsi.  Ürək həm ağrıyır, həm də sevinir – çünki bu incəlik hələ də yaşayır.     

Sevindirici  haldır  ki,  Lahıcın  misgərlik  sənəti  və  Kələğayımız  UNESCO-nun Qeyri-maddi  Mədəni  İrs  üzrə  Reprezentativ  Siyahısına  daxil  edilmişdir.  Bu  sənət  əsərləri   o  qədər  gözəldir ki, UNESCO  onu  qorunan  irs  siyahısına  salmışdır.

Ucqar  dağ  kəndlərində  dulusçuluq  da  yavaş-yavaş  unudulur.  Gil  qablar,  küpələr, testilər...  Bir  vaxtlar  hər  kəndin  öz  dulusçusu  var  idi.  O, ailələrə  su saxlayan  küpə,  süd  tökən  qab, çörək  bişirən  təndir  verirdi.  İndi  plastik qablar gəlib, gilin  isti  qoxusu,  çarxın  fırlanma  səsi  yoxa çıxır. Amma  o  sadə  qablar  nə qədər doğma idi! Onları itirmək, xalqımızın ən təmiz, ən isti məişətini itirmək deməkdir. Bu, kədər verir, amma  eyni  zamanda  məni  hərəkətə  keçirir:  gedib o ustaları tapmaq, maariflənmək istəyirəm.

Palaz  və  xalça  toxuculuğu  da  belədir.  Böyük  məktəblər  məşhurdur,  amma  ucqar  kəndlərdə  toxunan  sadə  palazlarda,  süfrə  və  mütəkkələrdə,  xovsuz  xalçalarda   nə  qədər  nağıl  yatır!  Bir  nənənin  evində  toxuduğu  palazda  övladlarının  yolu,  qızının  toyu,  oğlunun  hərbiyə   getdiyi  günün  xatirəsi  olur.  İndi  o  nənələr  tək  qalır,  dəzgahlar  toz  basır. Gənclər  “köhnədir”  deyirlər. Amma  o palazın  üstündə  oynadığımız  uşaqlıq  xatirələri  hələ  də  ürəyimizi isidir.

Folklor  da  ən  kövrək yerdədir. Dağ kəndlərində sazın səsi, köhnə dastanlar, bayatılar  yalnız  bir  neçə  qocanın  yaddaşında  qalır.  Bir  toy  evində  sonuncu  aşığın saz  çalması...  Zal  susur,  gözlər  dolur.  Kəndlərdə  bir  vaxtlar  hamını  birləşdirirdi – güc,  sevinc,  birlik.  İndi  meydanlar  boş  qalır.  Bu  itki  kədər  verir,  amma  xatırlamaq  da  sevindirir:  bu  səslər  hələ  də  bizimdir. İndi kənd toylarını da rayon mərkəzlərindəki  dəbdəbəli  saraylar əvəz  edir.

Bu  irsi  qorumaq  asan  deyil.  Amma  mümkündür.  Şəhərdə  yaşayan  bizlər kəndlərə  getməliyik.  Məsələn,  Lahıc  ustasının  yanında  dayanıb  mis  döyülməsini seyr  etmək,  Basqal  nənəsinin  kəlağayı  toxumasını  öyrənmək – bu,  sadəcə  maraq deyil, ürəkdən gələn vəzifədir. Gənclər videolar çəksin, paylaşsın. Uşaqlara nağıl danışsın.  Kiçik addımlar  böyük iş görər.

Mən  İsmayıllıda  böyümüşəm. Müəllimlərimiz  həmişə  bizə  tapşırardı: “Bu torpaqda hər daşın altında bir hekayə, bir gözyaşı yatır. Sən o daşları qaldır, amma yerinə  qoymaq  da  sənin  borcundur”.  O  sözlər  indi  də məni ağladır. Çünki irs keçmiş deyil – gələcəyə  borcdur.

Əziz oxucum, sən  də Azərbaycanlısan.  Bir an dayan, gözlərini yum. Xatırla: analarımızın  toxuduğu  palazın üstündə oynadığın uşaqlığı, nənələrimizin  kəlağayısının ətrini, kənddə eşitdiyiniz  köhnə nağılları. Bu xatirələr sənin içindədir. Onları  yaşatmaq  üçün  gec  deyil.

Uşağına  bir  kənd  nağılı  danış. Dostuna  Lahıc  mis  qabının  şəklini  göndər. Ailənlə  ucqar  kəndə  get,  o  ustaları  dinlə. Bu kiçik şeylər böyük gözyaşlarını qurudar, böyük sevinclər  yaradar.

“Mən Azərbaycanlıyam” – bu, yalnız fəxarət deyil, həm də ağır, amma şirin vəzifədir.  Bu  vəzifə  bizi keçmişlə bağlayır, bu günü mənalandırır, gələcəyi işıqlandırır. Əgər biz  unudulmuş  kəndlərdəki  o  incə  səsləri  qorusaq,  nəvələrimiz  bu  sözü deyəndə  sinələrində  eyni  alov, eyni  titrəyiş hiss edəcəklər.

Odur  ki,  qardaşım,  bacım,  dayaq  ol  bu irsə. Oxu, dinlə, toxu, danış, paylaş. Lahıca, Basqala, ucqar dağ kəndlərinə səs ver. Ağla, gül, titrə. Çünki Azərbaycan sadəcə torpaq deyil – o, unudulmuş kəndlərdə hələ də yaşayan, bəzən gözyaşı ilə suvarılan, amma sevgi ilə davam edən bir mahnıdır.

Mən Azərbaycanlıyam. Sən də Azərbaycanlısan. Birlikdə bu kövrək inciləri ürəyimizdə  əbədi  edək.

Bu sözlər bitmir. Onlar sənin qəlbində  davam edir. Hər dəfə “Mən Azərbaycanlıyam” deyəndə yadda saxla: sən min illərin sevgisini, həsrətini və o kəndlərin incə səsini daşıyırsan. Və  bu  yükü  sevgi  ilə  daşı.

Samir Zülfiyev,  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Qəbələ Regional İdarəsinin İsmayıllı rayonu üzrə baş mütəxəssisi

18 Aprel 2026, 12:24 - 235